माला कसरी छान्ने: दानाको सङ्ख्या, सामग्री, लाजवर्द

माला (संस्कृतमा ‘हार’) दानाहरूको लहर हो, जसले मन्त्र जपको गन्ती गरिन्छ, जस्तै भैषज्यगुरु बुद्धको मन्त्र। छान्नुअघि यी कुरा जान्नु उपयोगी हुन्छ।

१०८ दाना, वा कम

परम्परागत बौद्ध मालामा १०८ दाना र एउटा ठूलो ‘गुरु दाना’ हुन्छ, जुन गनिँदैन। छोटा माला पनि हुन्छन्, प्रायः ५४, २७ वा २१ दानाका, जुन नाडीमा लगाइन्छ। मन्त्र गन्न १०८ दानाको माला सबैभन्दा सजिलो हुन्छ; नाडीको माला सधैँ साथमा राख्न राम्रो हुन्छ।

प्राचीन उत्पत्ति

यो प्रयोगको वर्णन गर्ने सबैभन्दा पुरानो ज्ञात ग्रन्थ ‘रिट्ठाको बीउ सूत्र’ (चिनियाँ त्रिपिटक, ताइशो क्रमाङ्क ७८६) हो। यसमा बुद्धले एक राजालाई रिट्ठाका १०८ बीउ उनेर, औँलाले फेर्दै बुद्ध, धर्म र सङ्घको नाम जप्न सल्लाह दिन्छन्।

काठ, बीउ वा ढुङ्गा

• काठ: चन्दन र अन्य सुगन्धित काठ, हलुका र हातमा सजिलो।
• बीउ: ‘बोधि’ भनिने दाना वास्तवमा बोधि वृक्षबाट होइन, बयर, ‘जून-तारा’ बेत आदि थुप्रै बोटबिरुवाबाट आउँछन्। नेपालमा काभ्रेको ‘बुद्धचित्त’ बीउ पनि प्रसिद्ध छ।
• ढुङ्गा: अकिक, स्फटिक, लाजवर्द। तिब्बती गुरुहरू प्रायः यिनलाई सबैभन्दा बहुमूल्य मान्छन्।

लाजवर्दबारे

लाजवर्द भैषज्यगुरु बुद्धसँग जोडिएको छ, जसको शरीरलाई सूत्रमा वैडूर्य जस्तो भनिएको छ। यो मुख्यतः लाजुराइट (निलो), क्याल्साइट (सेतो) र पाइराइट (सुनौला कण) मिलेर बनेको चट्टान हो। सबैभन्दा रुचाइने गाढा, एकनास निलो रङ हो, जसमा सेतो क्याल्साइट कम देखिन्छ। रङ लगाइएका वा मैन चढाइएका ढुङ्गा र नक्कली पनि पाइन्छन्: बिक्रेतालाई ढुङ्गा प्राकृतिक हो कि होइन र उपचार गरिएको छ कि छैन भनी सोध्नुहोस्।

व्यवहारमा छनोट

• दानाको आकार: नाडीको मालाका लागि ६–८ मिलिमिटर, हातमा राख्ने १०८ दानाको मालाका लागि ८–१० मिलिमिटर।
• धागो: दानाबीच गाँठो भए चुँडिने र खिइने कम हुन्छ।
• गन्ने डोरी: केही तिब्बती मालामा फेरा गन्न दस-दस दानाका दुई छोटा डोरी हुन्छन्।
• परम्परा: जापानमा मालाको आकार सम्प्रदाय (शिङ्गोन, तेन्दाइ, जोदो आदि) अनुसार फरक हुन्छ। शङ्का भए आफ्नो गुम्बा वा गुरुलाई सोध्नुहोस्।

आदर र हेरचाह

प्रचलित चलनअनुसार माला भुइँमा राखिँदैन; थैलीमा वा पूजाकोठामा राखिन्छ। माला गन्ने र मन एकाग्र गर्ने साधन हो: यसले कुनै रोग निको पार्दैन र डाक्टरको सल्लाहको सट्टा हुँदैन।

जपका लागि हेर्नुहोस् मन्त्र र यसको अर्थ; किन्नका लागि सूचीको माला खण्ड।

स्रोत

1. ‘रिट्ठाको बीउ सूत्र’ (ताइशो क्रमाङ्क ७८६), विकिस्रोतमा मूल पाठ
2. अङ्ग्रेजी विकिपिडियाको लेख ‘बौद्ध माला’
3. अमेरिकी रत्नविज्ञान संस्थानको लाजवर्द पृष्ठ
4. ली र अन्य (२०१४), ‘चीनमा बोधि दानाका लागि प्रयोग हुने बीउ’, जातीय जीवविज्ञान तथा जातीय चिकित्सा पत्रिका

पूरा सूची हेर्नुहोस्

सूचीमा : माला र गहना

Lapis निःशुल्क छ र विज्ञापनरहित छ। तपाईं यसको सञ्चालनमा सहयोग गर्न सक्नुहुन्छ।