भैषज्यगुरु बुद्ध: इतिहास र प्रतिमा-विज्ञान

भैषज्यगुरु बुद्ध महायान बौद्ध धर्मका एक बुद्ध हुनुहुन्छ। उहाँको मुख्य ग्रन्थ, भैषज्यगुरु सूत्र, भारतमै प्रचलित थियो: यसका संस्कृत पाण्डुलिपिका टुक्राहरू हाल पाकिस्तानमा पर्ने गिलगितमा भेटिएका छन्। यो सूत्र चिनियाँ भाषामा धेरै पटक अनुवाद भयो, जसमध्ये सबैभन्दा प्रसिद्ध सन् ६५० मा ह्वेनसाङको र आठौँ शताब्दीको सुरुमा यिजिङको अनुवाद हो।

उहाँलाई कसरी चिन्ने

• गाढा नीलो शरीर, जसलाई ग्रन्थहरूले वैडूर्य (लाजवर्द) सँग तुलना गर्छन्।
• ध्यान मुद्रामा पलेँटी कसेर बसेको आसन।
• काखमा राखिएको देब्रे हातमा औषधिको पात्र वा डिब्बा।
• दाहिने हात तलतिर वरद मुद्रामा, प्रायः हर्रो (हरीतकी) को हाँगो समातेको, जुन एसियाका प्रायः सबै परम्परागत औषधि-ग्रन्थमा पाइने फल हो।

परम्परा अनुसार फरक रूप

तिब्बतमा सङ्गे मेन्लालाई प्रायः अन्य सात भैषज्यगुरु बुद्धसँगै चित्रण गरिन्छ, जसले आठ भैषज्यगुरु बुद्धको समूह बनाउँछ। चीनमा उहाँलाई प्रायः विहारको मूल कक्षमा शाक्यमुनि र अमिताभसँगै राखिन्छ। जापानमा याकुशी न्योराईले प्रायः देब्रे हातमा सानो औषधि-डिब्बा बोक्नुहुन्छ र दाहिने हात उठाउनुहुन्छ, दुवैतिर निक्को र गक्को बोधिसत्त्व हुनुहुन्छ र बाह्र दिव्य सेनापतिले रक्षा गर्छन्। नेपालको काठमाडौँ उपत्यकामा पनि नेवार कलाकारहरूले शताब्दीयौँदेखि भैषज्यगुरुका मूर्ति र पौभा बनाउँदै आएका छन्।

थप जानकारी

यी भिन्नताहरू सूचीका मूर्तिहरू र थाङ्का मा स्पष्ट देखिन्छन्। सूत्र र टीकाहरू पुस्तकहरू खण्डमा छन्।

लेख पढ्नुहोस्भैषज्यगुरु, मेन्ला, याओशी, याकुशी: देशअनुसार नामहरू

पूरा सूची हेर्नुहोस्