Lapis ←
Lapis

Taal
Tibetaanse thangka
Tibetaanse thangka · 1687–1703 · Desi Sangye Gyatso (Blue Beryl)

Kleuren, materialen en stijlen van beelden van de Medicijnboeddha

Pigmenten, metalen, hout, stof en steen: waarvan beelden van de Medicijnboeddha gemaakt zijn en hoe de stijlen verschillen van Tibet tot Japan en van Java tot Vietnam, tot de populaire versies van nu.

Materialen

  • Lapis lazuli en ultramarijn

    Een blauwe steen die al duizenden jaren in Badakhshan (Afghanistan) wordt gewonnen. Gemalen en gezuiverd levert hij ultramarijn op, een duur blauw dat in de mooiste schilderingen wordt gebruikt voor het lichaam van de Medicijnboeddha.

  • Azuriet

    Een kopermineraal, goedkoper dan lapis, dat een diep blauw geeft. Het is het meest gebruikte blauw in thangka’s en in de schilderingen van Dunhuang; het kan in de loop van eeuwen donkerder worden.

  • Malachiet

    Een groen kopermineraal, vaak samen met azuriet gevonden. Het geeft de groenen van landschappen, gebladerte en kleding in de Tibetaanse en Chinese schilderkunst.

  • Cinnaber en vermiljoen

    Een rood kwikerts, of de synthetische tegenhanger ervan. Het geeft het felle rood van gewaden en randen. Het is giftig om mee te werken: schilders gaan er voorzichtig mee om.

  • Operment en okers

    Operment, een arseenmineraal, geeft een fel geel; okers, aardkleuren, geven geel en bruin. Ze worden gebruikt in stralenkransen, vlammen en huidtinten.

  • Goud

    Goud wordt gebruikt als bladgoud, aangebracht op beelden (verguldsel), of gemalen tot verf voor de lijnen van thangka’s. Op Tibetaanse en Nepalese bronzen wordt het met kwik aangebracht (vuurvergulden).

  • Inkt en tekening

    Vóór de kleur wordt de figuur getekend met houtskool en daarna met inkt, volgens rasters van verhoudingen. In China en Japan dient inkt alleen ook voor prenten en afschriften van soetra’s.

  • Katoen, zijde en papier

    Thangka’s worden geschilderd op geprepareerd katoen, soms op zijde. Chinese en Japanse schilderingen gebruiken zijde of papier en worden daarna als hangrol opgezet.

  • Brons en gieten met verloren was

    Veel beelden worden in brons gegoten met de verlorenwasmethode: een wasmodel wordt met klei bedekt, de gesmolten was wordt vervangen door metaal. De triade van de Yakushi-ji en Tibetaanse bronzen zijn zo gemaakt.

  • Hout

    In Japan zijn de meeste beelden van hout: in de vroege Heian-periode uit één blok gesneden (ichiboku-zukuri), later uit meerdere blokken samengesteld (yosegi-zukuri). Men gebruikt cipres (hinoki), katsura of sandelhout.

  • Droge lak

    Een techniek uit de Nara-periode: lagen hennepdoek gedrenkt in lak worden op een kern aangebracht en daarna verfijnd. Licht en precies maakt ze heel fijne gezichten mogelijk.

  • Klei en muurschilderingen

    Beelden van klei en schilderingen op pleister: de grotten van Dunhuang staan er vol mee, en de twaalf generaals van de Shin-Yakushi-ji zijn van klei. Het zijn kwetsbare materialen, gevoelig voor vocht.

  • Steen

    Steen wordt gebruikt voor beelden in de open lucht, vooral in Korea: de granieten Gatbawi op de berg Palgong is een voorbeeld. Ze worden uit de rots gehouwen of uit blokken opgebouwd.

  • Textiel en applicatie

    Sommige thangka’s zijn niet geschilderd maar uit stukken zijde genaaid (applicatie) of geborduurd. Heel grote worden tijdens feesten uitgerold tegen een heuvelflank.

Stijlen vergeleken

Zie ook: Vaiḍūrya (lapis lazuli) · Thangka · Nimbus en mandorla · Het monnikskleed · De lotustroon · Mudrā (handgebaren)

Bronnen (22)

Teksten van Lapis, gecontroleerd op 17 oktober 2026. Historische en culturele inhoud, geen medisch advies.