Khảo cổ học và lịch sử nghệ thuật: Đôn Hoàng, Nara, hình tượng
Hang 220 Mạc Cao (642), các bức họa hang 17, bộ tượng tam tôn Yakushi-ji: những tác phẩm có niên đại và các tranh luận về niên đại.

Kiến thức
Đã xác lập
Ở hang 220 Mạc Cao tại Đôn Hoàng, vách bắc có một bố cục lớn gồm bảy vị Phật Dược Sư đứng, cùng các Bồ-tát, thần tướng, đèn và vũ công. Các dòng chữ mực năm Trinh Quán thứ 16 (642) xác định niên đại bức họa; hang do dòng họ Địch tài trợ.
Đã xác lập
Tại hang 17 Mạc Cao («tàng kinh động» bị niêm phong), Aurel Stein tìm thấy những bức họa lụa về Phật Dược Sư, nay ở Bảo tàng Anh, trong đó có bức lớn «Tịnh độ Dược Sư» (1919,0101,0.32) và một hình Đức Phật cầm bát (1919,0101,0.27, cuối thế kỷ IX – đầu thế kỷ X).
Còn tranh luận
Bức Tịnh độ Dược Sư lớn có các dòng chữ Hán và Tạng ghi niên đại 836; Chương trình Đôn Hoàng Quốc tế lưu ý rằng nó có thể được vẽ muộn hơn.
Đã xác lập
Năm 680, Thiên hoàng Tenmu phát nguyện xây Yakushi-ji để cầu cho hoàng hậu khỏi bệnh; chùa được dời từ Fujiwara-kyō về Nara (Heijō-kyō) vào khoảng năm 718. Chùa thuộc di sản UNESCO «Các di tích lịch sử của cố đô Nara».
Còn tranh luận
Bộ tam tôn bằng đồng mạ vàng ở Kim đường chùa Yakushi-ji được đúc tại Fujiwara-kyō cuối thế kỷ VII rồi chuyển về Nara, hay được đúc lại ở Nara sau năm 718? Đây là một trong những cuộc tranh luận lớn của lịch sử nghệ thuật Nhật Bản; JAANUS ghi niên đại «cuối thế kỷ VII hoặc 718».
Đã xác lập
Ở Nhật Bản, vật cầm đặc trưng của Yakushi là hũ thuốc ở tay trái; vật này không được mô tả trong kinh, và những tượng Nhật sớm nhất hầu như không phân biệt được với tượng Shaka (Thích-ca).
Nguồn 9
Đã xác lập
Trong nghệ thuật Tây Tạng và Himalaya, Ngài thường có màu xanh, ngồi, tay trái cầm bát và tay phải cầm cành quả a-lê-lặc (myrobalan).
Nguồn 11

Kiến thức
Đã xác lập Còn tranh luận Giả thuyết Niềm tin
Đã xác lập: được tư liệu chứng thực và giới chuyên môn chấp nhận. Còn tranh luận: các chuyên gia chưa thống nhất. Giả thuyết: được đề xuất nhưng chưa được chứng minh. Niềm tin: điều truyền thống tôn giáo nói, không mang tính khẳng định lịch sử.
Nguồn
- Dunhuang Academy (敦煌研究院), 莫高窟第220窟. www.dha.ac.cn
- University of Washington Dunhuang Project, “Mogao Cave 220 Overview”. www.dunhuang.ds.lib.uw.edu
- UNESCO World Heritage Centre, “Mogao Caves”. whc.unesco.org
- British Museum, 1919,0101,0.32, Paradise of Bhaiṣajyaguru, ink and colour on silk, Cave 17, Dunhuang. www.britishmuseum.org
- British Museum, 1919,0101,0.27, painting of Bhaiṣajyaguru holding a bowl, late 9th–early 10th century. www.britishmuseum.org
- International Dunhuang Programme (British Library), “Shaping the Stein collection’s Dunhuang corpus (2)”. idp.bl.uk
- Yakushi-ji (official site), “Yakushiji Digital Picture Scroll”. www.yakushiji.or.jp
- UNESCO World Heritage Centre, “Historic Monuments of Ancient Nara”. whc.unesco.org
- JAANUS (Japanese Architecture and Art Net Users System), entry “Yakushi”. www.aisf.or.jp
- CiNii Research, “On the creation and transfer of the Yakushi Triad at Yakushiji”. cir.nii.ac.jp
- Raoul Birnbaum, The Healing Buddha, Shambhala, 1979 (rev. 1989). (sách)
Liên kết được kiểm tra ngày 15 tháng 10 năm 2026.