De Medicijnboeddha: geschiedenis en iconografie
Waar de blauwe Boeddha vandaan komt, hoe je hem met zekerheid herkent en waarom elk land hem op zijn eigen manier schilderde.
Stel je een Boeddha voor wiens lichaam gloeit als een blauwe steen vol licht, gezeten op een lotus, een schaal in zijn hand. Je vindt hem niet in de oudste boeddhistische teksten: hij verschijnt later, in het Grote Voertuig (mahayana), als een figuur die zich richt op het verlichten van lijden. Zijn Sanskrietnaam, Bhaiṣajyaguru, betekent ‘meester van de geneesmiddelen’; zijn volledige naam, Bhaiṣajyaguru-vaiḍūrya-prabhā-rāja, ‘koning van het lapis-lazulilicht, meester van de geneesmiddelen’.
Een tekst uit de Himalaya
Zijn stichtende tekst, de Medicijnboeddha-soetra, is niet alleen in vertaling bewaard gebleven. Een Sanskrietmanuscript op berkenbast, gekopieerd rond de 6e–7e eeuw, werd in 1931 bij Gilgit, in het huidige Pakistan, gevonden met andere boeddhistische teksten; Nalinaksha Dutt gaf het in 1939 uit. Het is het meest directe bewijs dat de cultus zich al langs de wegen van Centraal-Azië verspreidde. De soetra werd daarna meerdere keren in het Chinees vertaald, met name door Xuanzang in 650 en door Yijing in 707, en maakt ook deel uit van de Tibetaanse traditie. De details staan in het artikel over de soetra.
Hoe herken je hem
- Een diepblauw lichaam, dat de soetra vergelijkt met lapis lazuli (vaiḍūrya). Op sommige afbeeldingen, vooral in China en Japan, is het lichaam goudkleurig.
- Een zittende meditatiehouding, met gekruiste benen, op een lotus.
- In de linkerhand, rustend in de schoot, een bedelnap of een geneesmiddelenpot: de schaal met nectar.
- In de rechterhand, naar beneden gekeerd in het gebaar van geven, vaak een tak van de myrobalan (arura), een vrucht uit Aziatische kruidenboeken.
- Blauw haar, een uitstulping op de kruin (uṣṇīṣa) en het gewaad van een monnik.
Eén Boeddha, vele gezichten
In Tibet wordt Sangye Menla in intens blauw geschilderd, omringd door de zeven andere Medicijnboeddha’s in de composities van de ‘groep van acht’. In China neemt Yaoshi Fo zijn plaats in in de hoofdhal van de tempels, vaak in een drie-eenheid met Shakyamuni en Amitabha. In Japan houdt Yakushi Nyorai vaak een klein geneesmiddelenpotje in zijn linkerhand; hij wordt bijgestaan door twee bodhisattva’s, Nikkō (zonlicht) en Gakkō (maanlicht), en bewaakt door twaalf hemelse generaals. In Korea is hij Yaksa Yeorae; in Vietnam Phật Dược Sư. Het artikel Reis door de landen volgt deze verspreiding stap voor stap.
Verder verkennen
De beelden en thangka’s in de catalogus tonen deze verschillen goed. De soetra en de commentaren erop staan in de rubriek boeken. De oude schilderijen op deze site (Tibetaanse thangka, schilderij uit Khara-Khoto, Chinese muurschildering uit de Yuan-tijd, Japanse rol uit de Kamakura-tijd) komen allemaal uit museumcollecties, met bronvermelding in de juridische informatie.
Artikel lezenDe Medicijnboeddha-soetra: het verhaal van een reizende tekst