Angkor: de koning die honderdtwee ziekenhuizen bouwde onder de blik van de Medicijnboeddha
In 1186 legt een stenen stèle een netwerk van koninklijke ziekenhuizen in het hele Khmer-rijk vast, onder de bescherming van Bhaiṣajyaguru.
In de twaalfde eeuw maakte koning Jayavarman VII (ca. 1122–1218) van mededogen een zaak van staatsbeleid. Zijn projecten omvatten een weg, rusthuizen voor reizigers en vooral een netwerk van ziekenhuizen. De tekst die erover spreekt is in het Sanskriet uitgehouwen op een grote stèle bij de tempel Ta Prohm, gedateerd 1186.
Wat de stèle zegt
Het opschrift van Ta Prohm (K. 273) vermeldt dat de koning honderdtwee ārogyaśālā stichtte, letterlijk ‘huizen van gezondheid’, verspreid over het koninkrijk. Het specificeert de jaarlijkse voorraden rijst, kleding, rituele voorwerpen en geneeskrachtige stoffen, en het personeel dat aan elke inrichting was toegewezen. Het opschrift noemt ook de beschermgod van elk huis.
De Medicijnboeddha als beschermer
Elk ziekenhuis heeft als godheid Bhaiṣajyaguru-vaiḍūrya-prabha, de Medicijnboeddha, geflankeerd door twee bodhisattva’s, Suryavairochana en Chandravairochana, die de zon- en maanbodhisattva’s van de Chinese en Japanse traditie weerspiegelen. Het is een van de vroegste bewijzen van een staatscultus van de Medicijnboeddha in Zuidoost-Azië en een van de weinige getuigenissen van deze drie-eenheid in een nauwkeurige tekst.
Voorbij Angkor
Andere stèles bevestigen dat het programma buiten de hoofdstad werd toegepast. De stèle van Say Fong, gevonden in het huidige Laos nabij Vientiane (K. 368), neemt de bewoordingen van het opschrift van Ta Prohm over en geeft een versie voor het regionale ziekenhuis.
Wat gezegd kan worden, en wat niet
- We weten dat de koning een netwerk van ziekenhuizen stichtte en dat er een cultus van de Medicijnboeddha aan verbonden was.
- We weten minder over hoe de ziekenhuizen in de praktijk werkten: er is geen patiëntenregister en geen nauwkeurige medische beschrijving.
- De resten van enkele gebouwen zijn ter plaatse geïdentificeerd, maar de meeste zijn verdwenen.
Verder verkennen
Om Angkor in de reis van de cultus te plaatsen, lees Van India tot Vietnam.
Onzekerheden
Het getal honderdtwee is dat van de stèle; we weten niet hoeveel er daadwerkelijk functioneerden.
Bronnen
Opschrift van Ta Prohm K. 273 (vertaald door George Cœdès, 1906); opschrift van Say Fong K. 368; Wikipedia, ‘Arogayasala’; Angkor Database, ‘Bhaisajyaguru and Tantric Medicine in Jayavarman VII Hospitals’.
Artikel lezenKorea: Yaksa Yeorae, een Boeddha in dienst van het koninkrijk Silla