भैषज्यगुरु, भैषज्यराज, धन्वन्तरि: "औषधिका स्वामी" लाई नमिसाउनुहोस्

औषधि बुद्धसँग जोडिएका वस्तु वा पुस्तक खोज्दा यस्ता मिल्दाजुल्दा नाम भेटिन्छन् जसमा कहिलेकाहीँ भ्रम हुन्छ। यी मुख्य नाम हुन्।

भैषज्यगुरु, औषधि बुद्ध

उनी बुद्ध हुन्, भैषज्यगुरु सूत्रका पात्र, वैदूर्य शुद्ध भूमिका स्वामी। उनको शरीर निलो छ, हातमा पात्र र हरितकी छ। चिनियाँ: याओशी फो; जापानी: याकुशी न्योराई; तिब्बती: साङ्गये मेन्ला।

भैषज्यराज, "औषधिका राजा"

उनी बोधिसत्त्व हुन्, बुद्ध होइनन्। उनी सद्धर्मपुण्डरीक सूत्रको तेइसौँ अध्याय, "भैषज्यराज बोधिसत्त्वको पूर्व-चरित", मा आउँछन्। कथाले बताउँछ कि पूर्व जन्ममा उनले आफ्नो शरीरको अतिशय आहुति दिए। चिनियाँ: याओवाङ पुसा (藥王菩薩)। नाम नजिक-नजिक छन् ("भैषज्य" को अर्थ औषधि हो), र भ्रमको स्रोत यही हो।

याओवाङ, चीनका "चिकित्सकका राजा"

चिनियाँ लोकधर्ममा "याओवाङ" चिकित्साका व्यक्तित्वलाई पनि भनिन्छ। तीमध्ये धेरै पूजिएका चिकित्सक सुन सिमियाओ (सातौँ शताब्दी) हुन्, जसको नाममा धेरै मन्दिर छन्। उनी न बुद्ध हुन्, न बोधिसत्त्व।

धन्वन्तरि

भारतीय परम्परामा धन्वन्तरि देवताका चिकित्सक र आयुर्वेदका पात्र हुन्, हिन्दू धर्ममा पूजित। औषधिसँग जोडिएका नामको समानताका बाबजुद औषधि बुद्धसँग उनको कुनै प्रत्यक्ष ऐतिहासिक सम्बन्ध छैन।

भेद कसरी छुट्ट्याउने

• निलो बुद्ध, हातमा पात्र र बिरुवा: भैषज्यगुरु (मेन्ला, याकुशी, याओशी)।
• सद्धर्मपुण्डरीक सूत्रका बोधिसत्त्व: भैषज्यराज।
• लोकमन्दिरमा पूजिने चिनियाँ चिकित्सक: सुन सिमियाओ।
• भारतीय देवताका चिकित्सक: धन्वन्तरि।

हाम्रो सङ्ग्रहमा पहिलोलाई मात्र समावेश गरिएको छ। देशअनुसार नाम हेर्नुहोस्।

स्रोत

सद्धर्मपुण्डरीक सूत्र, अध्याय २३ (कुमारजीवको अनुवाद); Princeton Dictionary of Buddhism, "Bhaiṣajyarāja" र "Bhaiṣajyaguru" प्रविष्टि; Wikipedia, "Sun Simiao"।

लेख पढ्नुहोस्विश्वका सङ्ग्रहालयमा औषधि बुद्ध कहाँ हेर्ने

पूरा सूची हेर्नुहोस्