Sorig trong vài lời: một bảng từ vựng nhỏ về y học Tây Tạng
Sowa rigpa, rlung, tripa, béken: hiểu các từ trước khi đọc sách hay thăm một học viện.
Y học truyền thống Tây Tạng có nhiều tên: sowa rigpa ("khoa học chữa lành"), viết tắt là sorig. Nó gắn với Đức Phật Dược Sư qua truyền thuyết nguồn gốc (xem Bốn bộ Tantra). Sau đây là vài từ.
Các từ cơ bản
- Sowa rigpa (གསོ་བ་རིག་པ): "khoa học chữa lành", tên tiếng Tây Tạng của y học truyền thống.
- Gyushi (རྒྱུད་བཞི): "Bốn bộ Tantra", văn bản nền tảng.
- Menpa: thầy thuốc.
- Men: thuốc, thường là hỗn hợp cây cỏ, khoáng chất và các chất khác dưới dạng "viên" truyền thống.
- Menla (སྨན་བླ): "bậc thầy của các thứ thuốc", tên của Đức Phật Dược Sư.
Ba thể dịch
Khung lý thuyết của sorig dựa trên ba nguyên lý gọi là nyépa ("khuyết điểm"): lung ("gió"), tripa ("mật") và béken ("đàm"). Chúng không chỉ các chất theo nghĩa của y học hiện đại: đó là các phạm trù để mô tả hoạt động của thân và tâm.
Mối liên hệ với ba độc
Truyền thống gắn ba nguyên lý này với ba độc của tâm: tham ái với gió, sân hận với mật, si mê với đàm. Đó là một sự tương ứng mang tính biểu tượng, cho thấy vì sao Đức Phật Dược Sư được cầu nguyện cho cả thân lẫn tâm (xem sức khỏe tinh thần và y học).
Một lưu ý quan trọng
Bảng từ này được đưa ra để hiểu một nền văn hóa. Nó không phải hướng dẫn chăm sóc: với mọi vấn đề sức khỏe, hãy hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Nguồn
Tibetan Buddhist Encyclopedia, mục "Sowa Rigpa" và "Three Humors"; Men-Tsee-Khang, phần giới thiệu y học Tây Tạng; Rubin Museum of Art, Project Himalayan Art, các bài tiểu luận về hội họa y học.
Đọc bài viếtAngkor: vị vua cho xây một trăm lẻ hai bệnh viện dưới ánh nhìn của Đức Phật Dược Sư