Bhaiṣajyaguru, Menla, Yaoshi, Yakushi: de namen per land
Dezelfde Boeddha heeft in elke taal een andere naam. Een kort glossarium om je weg te vinden, en een paar etymologische verrassingen.
De Medicijnboeddha reisde van India naar Tibet, China, Korea, Japan en Vietnam. Bij elke etappe werd zijn naam vertaald, en elke vertaling zegt iets over wat mensen erin hoorden. Ze kennen helpt ook bij het zoeken naar boeken, muziek of voorwerpen.
Glossarium
- Sanskriet: Bhaiṣajyaguru (‘meester van de geneesmiddelen’), lange vorm Bhaiṣajyaguru-vaiḍūrya-prabhā-rāja, ‘koning van het lapis-lazulilicht’.
- Tibetaans: Sangye Menla (སངས་རྒྱས་སྨན་བླ), ‘Boeddha, meester van de geneesmiddelen’. ‘Men’ betekent geneesmiddel, ‘la’ is de meester.
- Chinees: Yaoshi Fo (药师佛; 藥師佛 in traditionele tekens), of Yaoshi Liuliguang Rulai, ‘Tathagata van het liuli-licht’.
- Japans: Yakushi Nyorai (薬師如来), vertrouwelijk ‘O-Yakushi-san’.
- Koreaans: Yaksa Yeorae (약사여래) of Yaksabul.
- Vietnamees: Phật Dược Sư, of Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai.
- Mongools: Otoch Manla (Оточ Манла). Het woord ‘manla’ is ontleend aan het Tibetaanse ‘menla’.
- Frans: Bouddha de la médecine; Duits: Medizinbuddha; Nederlands: Medicijnboeddha.
‘Arts’ of ‘meester’?
Bhaiṣajya betekent ‘geneesmiddel’; guru betekent hier ‘meester’. De Chinese vertalers gaven het idee weer als yaoshi, ‘meester van de geneesmiddelen’; het teken shi (師) is hetzelfde als in ‘leraar’. Het Japanse Yakushi neemt deze twee tekens eenvoudig over (薬師). Het Nederlandse ‘Medicijnboeddha’ is dus een vrije vertaling: de tekst spreekt van een meester van de geneesmiddelen, niet van een arts in de moderne zin.
Het woord ‘lapis lazuli’ en zijn raadsel
Sanskriet vaiḍūrya werd baidurya in het Tibetaans, liuli (琉璃) in het Chinees en ruri (瑠璃) in het Japans. Geleerden bespreken nog steeds welke steen het woord oorspronkelijk aanduidde: beril, kattenoog of lapis lazuli; in het Chinese taalgebruik ging liuli zelfs gekleurd glas betekenen. ‘Lapis lazuli’ is de gebruikelijke en meest tot de verbeelding sprekende vertaling. Het artikel over de steen vertelt meer over dit verhaal.
Waarom het ertoe doet
Hetzelfde boek kan in Japan onder ‘Yakushi’ staan en in een Tibetaanse boekhandel onder ‘Menla’. Het zoekvak in de catalogus herkent al deze namen: probeer ‘薬師’, ‘Menla’ of ‘lapis’.
Artikel lezenHoe kies je een Medicijnboeddha-beeld